M.Ö. 384 veya 385'te, günümüzde Athos tepesi olarak
adlandırılan tepenin yakınlarında ufak bir Makedonya kenti olan Stageira'da, Makedonya kralı II. Amyntas'ın
(Philippos'un babası) hekimi olan Nikomakhos'un oğlu olarak dünyaya gelir. M.Ö. 367366 'da 17 yaşında Platon'un Atina'daki akademisine (Akademeia) girmesiyle Platon'un en parlak
çömezlerinden biri olur. Tütör yahut yardımcı hoca olarak çalıştığı dönemde,
okuma tutkusuyla tanınır; (Platon, belki de bir tür tenezzülle, ona
"okuyucu" lâkabını takar) Daha sonraları Akadmeia'daki öğretime
kendisi de katkıda bulunur: kimi zaman Platoncu savları rakip Isokratos okuluna
karşı savunmak için geliştiren, hatta zaman zaman da Evdamos ya da Can
üzerine (Peri tes Psykhes) yazılarında olduğu gibi, bu tezleri
büyükseyen diyaloglar yazar. Gryllos
yahut Retorik üzerine Aristoteles'in diyalog yazarlığı dönemine aittir. veya
PlatonM.Ö. 347'de
öldüğünde, Akademeia'nın başına ardılı olarak Spevsippos'u atamıştır. Antik
Çağ'dan itibaren yaşamöyküsü yazarları -herhalde kötücüllüklerinden- Platon'un
bu seçiminde Aristoteles'in Akademeia'yı terk etmesinin asıl nedenini
görüyorlar. Aritoteles'in en azından Spevsippos'a karşı kalıcı bir garez
duyduğunu biliyoruz. Aynı yıl, belki de ustasının teşvikıyle, Ksenokratos ve
Theophrastos ile bugün Biga Yarımadası olarak anılan Troas bölgesindeki Assos
kentine gönderilir. Orada Tiran Atarnevs'li Hermias'ın siyasî danışmanı ve
dostu olur. Aynı esnada, özgünlüğünü daha o zamandan belli eden bir okul kurar.
Bu okuldaki girişimleri arasında yaşambilim üzerine çalışmaları yer alır.
345-344 yıllarında, belki de Theophrastos'un daveti üzerine, komşu Lesbos
(Midilli) adasının Doğu kıyısındaki Mytilene (Midilli) kentine varır. 343'te
Pella'daki (Bugün Ayii Apostili) Kral Makedonyalı Philippos'un sarayına, oğlu
İskender'in eğitimini üstlenmek üzere çağırılır. 341 yılında Perslerin eline
düşen Hermias'ın feci sonunu Pella'da öğrenir, anısına bir ağıt düzer. Gerek
Pella'da ikamet ettiği sekiz senelik dönem, gerek eğitmenlik vazifesinin
içeriği hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyoruz. Philippos'un ölümüyle M.Ö. 335 İskender
tahta oturur. Aristoteles Atina'ya
dönüp Akademeia'ya rakip olarak Lykeion'u,
ya da diğer adıyla Peripatos 'u
(öğrencileriyle içinde dolaşarak tartıştıkları bir tür çevresi sütunlarla
çevrili avlu ya da galeri) kurar. Lykeion'lulara verilen Peripatetikoi adı
buradan geliyor. Burada on iki sene ders verir. M.Ö. 323'te Büyük
İskender'in bir Asya seferi esnasında ölmesi üzerine Atina'da
Makedon karşıtı bir tepki dalgası peydah olduğu vakit, aslında Makedonculuk
zannı taşıyan Aristoteles'e karşı, dine saygısızlık davası açılması söz konusu
olur. Bir ölümlüyü -Hermias'ı- anısına bir ilâhi yazarak ölümsüzleştirmekle
itham edilir. Bunun üzerine Aristoteles, Sokrates'in yazgısını paylaşmak yerine
Atina'yı terk etmeyi seçer: kendi deyişiyle, Atinalılar'a "felsefeye karşı
ikinci bir suç işlemeleri" fırsatını tanımak istemez. Annesinin memleketi
olan Eğriboz (Evboia)
adasındaki Helke'ye Khalkis sığınır. Ertesi yıl M.Ö. 322'de, altmış
üç yaşında ölür.
Yapıtları
Aristoteles'in yazıları iki kümeye ayrılır: 1. Aristoteles tarafından
yayımlanan, fakat bugün yitmiş yazılar; 2. Aristoteles tarafından
yayımlanmamış, hatta yayına yönelik de kaleme alınmamış, buna rağmen de
toplanıp muhafaza edilmiş yazılar.
Doviz KurLarı
