Attilâ İlhan (d. 15 Haziran1925 - ö. 11 Ekim2005), Türkşair, romancı,
denemeci, gazeteci ve
eleştirmen. Entelektüel çalışmalarıyla Türk edebiyat ve düşünce dünyasına
önemli katkıları olmuş bir aydındır.
Hayatı
İlk Gençlik Yılları
15 Haziran1925'te Menemen'de doğdu.
Kardeşi, oyuncu Çolpan
İlhan'dır. İlk ve orta eğitiminin büyük bir bölümünü İzmir'de, kalanını
ise babasının mesleği dolayısıyla gittikleri farklı bölgelerde tamamladı. İzmir Atatürk Lisesi birinci sınıfındayken mektuplaştığı bir
kıza yazdığı Nazım
Hikmet şiirleriyle yakalanmasıyla 1941 Şubat'ında, 16 yaşındayken tutuklandı
ve okuldan uzaklaştırıldı. Üç hafta gözaltında kaldı, iki ay hapis yattı.
Türkiye'nin hiçbir yerinde okuyamayacağına dair bir belge verilince, eğitim
hayatına ara vermek zorunda kaldı. Danıştay kararıyla,
1944 yılında okuma hakkını tekrar kazandı
ve İstanbul Işık Lisesi'ne yazıldı. Lise son
sınıftayken amcasının kendisinden habersiz katıldığı CHP Şiir Armağanı'nda Cebbaroğlu Mehemmed şiiriyle pek çok ünlü şairi geride bırakarak
üçüncülük ödülünü aldı. 1946'ta mezun oldu.
İstanbul Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Üniversite hayatının
başarılı geçen yıllarında Yığın ve Gün gibi dergilerde ilk şiirleri
yayımlanmaya başladı. Hukuk Fakültesi’ndeki yüksek öğrenimini yarıda bıraktı. 1948'de ilk şiir kitabı Duvar'ı kendi imkânlarıyla çıkardı.
Paris Yılları
1948 yılında, üniversite ikinci
sınıftayken Nâzım Hikmet'i kurtarma hareketine katılmak üzere ilk kez Paris'e gitti. Bu harekette aktif rol oynadı.
Fransız toplumu ve orada bulunduğu çevreye ilişkin gözlemleri daha sonraki
eserlerinde yer alan birçok karakter ve olaya temel oluşturmuştur. Türkiye'ye
geri dönüşünde başı sık sık polisle derde girdi. Sansaryan Han'daki
sorgulamalar ölüm, tehlike, gerilim temalarının işlendiği eserlerinde önemli
rol oynamıştır. Bir kaç kez gözaltına alındı.
İstanbul - Paris - İzmir
Üçgeni
1951 yılında Gerçek gazetesinde
bir yazısından dolayı kovuşturmaya uğrayınca Paris'e tekrar gitti. Fransa'daki bu dönem, Attilâ İlhan'ın
Fransızcayı ve Marksizmi öğrendiği
yıllardır. 1950'li yılları İstanbul - İzmir - Paris üçgeni içerisinde geçiren Attilâ
İlhan, bu dönemde ismini yavaş yavaş Türkiye çapında duyurmaya başladı. Yurda
döndükten sonra, Hukuk Fakültesi'ne devam etti. Ancak son sınıfta gazeteciliğe
başlamasıyla beraber öğrenimini yarıda bıraktı. Sinemayla olan ilişkisi, yine
bu dönemde, 1953'te Vatan gazetesinde sinema eleştirileri
yazmasıyla başlar.