Basketbol (İngilizce: basketball
- sepet topu), beşer kişilik takımlar halinde elle oynanan ve topu, yüksekliği 3,05 m olan pota adı verilen çemberden geçirerek
kazanmaya çalışılan takım oyunudur. Tüm dünyada popüler olan bir spor türüdür.
İlk olarak 1891 yılında James Naismith tarafından oynatılmıştır.James
Naismith'in basketbolu Mayas kabilesinin tlahiotenie oyunundan esinlediği
düşünülmektedir.
Basketbol, ABD'nin Massachusetts
eyaletinde, Springfield Genç Erkekler Hıristiyan Birliği (YMCA) Eğitim Okulu'nda
beden eğitimi öğretmeni olan James
Naismith tarafından 1891'de
yaratılmıştır. Atlet ve beyzbolculara kış antremanı yaptırmak amacıyla
geliştirilen bu oyunda amaç, tahtadan yapılmış sepetlere topun sokulmasıydı.
İlk oynayış şeklinde, 7 kişilik iki takım arasında 20'şer dakikalık üç devre
üzerinden oynanmıştır. Oyunun asıl hedefini sepetler oluşturduğundan, Dr.
Naismitih tarafından bu oyuna "sepet topu" anlamına gelen basketbol' adı verilmiştir.
Basketbol, yaratılmasından kısa bir süre
sonra YMCA'yı aşarak bütün okullara, üniversitelere ve hatta semtlerde bulunan
cimnastik salonlarına kadar yayılmıştır. Gençlerde bu spora karşı uyanan istek
ve heyecanda kulüpleri basketbol şubeleri açıp takımlar kurmaya zorlamış ve
böylece basketbol, Amerika'nın en popüler ulusal oyunu haline gelmiştir.
Basketbolun Avrupa'daki ilk
denemesi, 1893
yılında Paris'in
Trevise sokağındaki eski bir jimnastik salonunda yapılmıştır. Daha sonraları,
özellikle I. Dünya Savaşı sırasında, basketbolun Avrupa'da
yayılmasında Amerikalı askerlerin büyük etkisi olmuştur. Hızla gelişme gösteren
basketbol böylece Avrupa'da en gözde sporlar arasında yerini almıştır. Amerika,
1897 yılında
erkeklerde, ardından 1900
yılında bayanlar arasında ilk milli basketbol şampiyonlarını düzenleyerek, bu
sporu ülke çapında popüler hale getirmiştir. Amerikalılar milli spor olarak
benimsedikleri basketbolu, 1904 St. Louis Olimpiyat Oyunları'nda
kulüp takımları arasında maçlar düzenleyerek, Olimpiyat Oyunları'na katılan tüm
ülkelere tanıtmışlardır. 1905 yılında dünyanın en büyük spor salonlarından New York Madison
Square Garden, kapılarını basketbola açmıştır.
Uzakdoğu'da da 1913 yılından itibaren
karşılaşmalar yapılmaya başlanmıştır. Böylece bu oyun birkaç yıl içinde Kanada, Fransa, İngiltere,
Avustralya,
Çin ve Hindistan
başta olmak üzere, tüm dünya ülkelerine hızla yayılmış, özellikle büyük
kentlerdeki geniş spor alanlarında yapılan üniversiteler arası karşılaşmalar,
basketbolun seyirlik spor olarak yayılmasında önemli katkılar sağlamıştır. Uluslararası Amatör Basketbol
Federasyonu (FIBA), uluslararası karşılaşmaları yönetmek amacıyla, 20 Haziran1932'de İsviçre'nin
Cenevre
şehrinde İsviçre, Yunanistan, İtalya, Portekiz, Arjantin, Romanya ve Çekoslovakya
Basketbol Federasyonları'nın işbirliği ile oluşturulmuştur. FIBA her dört yılda
bir, Olimpiyat Oyunları'nın düzenlendiği şehirde toplanarak, basketbolu daha
çekici hale getirmek için gerekli kural değişikliklerini yapmaktadır.
Avrupa Basketbol Şampiyonası1935 yılında başlamış
olup, 2 yılda bir düzenlenmektedir. Amatör bir spor dalı olarak basketbol, ilk
kez 1936'da Berlin'de
düzenlenen Olimpiyat Oyunları'na dahil edilmiştir. 1951 yılında başlayan
Erkekler Dünya Şampiyonası'nı 1953'te Bayanlar Dünya Şampiyonası izlemiş, Olimpiyat
Oyunları'na basketbol dalında bayanlar ilk kez 1976'da katılmışlardır.
Avrupa ligi ise 1995-96 sezonunda başlamıştır.