ALBERT EINSTEIN Hayatı

ALBERT
EINSTEIN (1879-1955)

Alman asıllı ABD’li fizikçi Albert Einstein, bütün insanlık tarihinin en büyük
bilim adamlarından biridir. Çağdas fiziğin temellerini atan çalısmalarından
bugün bile evreni ve evrende gözlediğimiz bütün olayları nasıl yorumlamamız
gerektiğine dair yol gösterir.

Yahudi bir ailenin oğlu olan Einstein, Ulm’da doğdu ve Münih’te öğrenime
baŞladı. Okul yıllarında matematiğe özel bir ilgi duyarak bu alanda sivrildi.
15 yaŞındayken ailesi İtalya’nın Milano kentine taŞınınca Einstein İsviçre’ye
geçerek Zürich Teknik Üniversitesi’ne girdi. 1900 de bu üniversitenin kuramsal
fizik ve matematik bölümünü bitirdi. Bir süre öğretmenlik yaptıktan sonra
Bern’deki patent bürosunda çalıŞmaya baŞladı bu görevden arta kalan zamanlarda
fizik çalıŞmalarını sürdürdü ve 1905 te fiziğin geliŞmesini sağlayan bir dizi
incelemeler yaptı.

Molekül boyutlarının hesaplanmasına iliŞkin yeni bir yöntem önerdiği ilk
incelemesiyle Zürich Teknik Üniversitesi’nden fizik doktoru ünvanını aldı.
İskoçyalı botanikçi Robert Brown’un çiçektozlarında gözlemlediği “Brown
hareketi”ne iliŞkindi. Brown’ın gözlemlerine göre çiçektozları gibi küçük
parçacıklar durgun bir sıvının içinde bile, durmadan hereket ediyordu. Daha
önceleri bu olayın rastgele hareket eden sıvı moleküllerinin küçük parçalara
çarpmasından olduğu düŞünülüyordu. Einstein bu incelemesinde brown hareketin bi
matematiksel durum olarak açıkladı.

Einstein’ın üçüncü makalesinde gene yıllar önce keŞfedilmiŞ çok ilginç bir
olaya açıklık getiriyordu. Üzerine ıŞık gönderilen bazı maddelerin elektron
yaydığı ama ıŞığın Şiddetini arttığında yayılan elektronların enerjisinde değil
yalnızca sayısında artıŞ olduğu biliniyordu. Einstein fotoelektrik etki adıyla
bilinen bu olayın açıklamasını yaparken ıŞığın hem dalgalar halınde hem de
enerji yüklü küçük parçacıklar halinde yayıldığını öne sürdü. Bu parçacıklar
yani bugünkü adıyla fotonlar maddeye çarptığında atomlardan elektron koparıyor
ama serbest kalan elektronlar maddeden kurtulmaya çalısırken atomların çekim
kuvvetiyle enerji kaybediyordu. Einstein özellikle bu çalısmasıyla 1921 Nobel
Fizik Ödülü’ne değer görüldü.

Einstein aynı yıl yayımlanan dördüncü incelemesi en önemlisidir. Bu makalesinde
özel görecelik kuramını 1916 da dahada geliŞtirerek genel görecelik kuramına
ulaŞmıŞtır. Einstein’ın kuramına göre cismin kütlesi,uzunluğu hatta olay
süresince zamanın akıŞ hızı cismin hızına bağlı olarak değiŞir. Bunlar insana
inanılmaz gelen devrimci düŞüncelerdi ve benimsenmesi çok uzun zaman aldı.
Einstein’ın görecelik kuramıyla vardığı en önemli sonuçlardan biri de kütle ile
enerjinin eŞdeğerliliğidir. Demek ki kütle bir enerji birimi olduğuna göre
kütleçekimi de bir kuvvet olarak değil uzayda kütlenin varlığından kaynaklanan
bir enerji bandı olarak düŞünmek gerekir. Bu nedenle uzaydaki büyük kütleli
gökcisimlerinin yakınından geçen ısık ısınlarının doğrultusunda bir sapma olur
bu da uzayın eğrilmesine yol açar. Einstein enerji ile kütle arasındaki
eŞitliği ünlü E=mc2(KARE) bağıntısıyla gösterdi. (E)enerji, (c)ısığın çarpma
sayısı, (m) kütle. IŞık hızının karesi çok büyük bir sayı olduğundan çok küçük
bir kütle çok büyük bir enerjiye eŞit olur.

Dünyaca ünlü bir bilim adamı olan Einstein 1914 te Berlin’de kurulan bir
arastırma enstütüsünde fizik bölümünün yoneticiliğine getirildi. I. Dünya
SavaŞı boyunca Almanya’da yasadı ve kararlı barıŞsever olarak savas karsıtı
eylemleri destekledi. 1918 de barıŞı büyük bir sevinçle karŞıladı. Ama 1933 te
Nazi Partisi’nin iktidara gelmesi ve yahudilere karŞı yürüttükleri eylemler
yüzünden artık Almanya’da yaŞaması olanaksızdı. Amerika’ya yerleŞerek yaŞamının
sonuna kadar uğraŞacağı “BirleŞik Alan Kuramı” üstünde çalısmaya
basladı. Ne var ki kuvvetle iliŞkin bütün fizik kuramlarını tek bir kuramda
birleŞtirmeyi amaçlayan bu çalısmasını sonlandıramadı.

Einstein bütün yaŞamı boyunca dünya sorunlarıyla cok yakından ilgilendi. Gerçek
bir barıŞsever olmasına karsın Hitler Almanyasında atom bombası yapmak üzere
çalısmalar baŞladığını öğrenince Almanya ve Japonya’nın böyle bir bombayı
kullanmalarını engeller düŞüncesiyle atom bombasının ilk kez ABD de yapılmasına
ön ayak oldu. Ama II. Dünya SavaŞı’nda bu bombaların HiroŞima ve Nagazaki
kentlerine atılmasından sonra atom silahının denetlenmesini ve dünya barısının
kurulmasını içtenlikle destekledi.

Alçakgönüllü ve sevecen bir insan olan Einstein aynı zamanda bir müziksever ve
yetenekli bir kemancıydı.