BUZ PATENİ Nedir Nasıl Yapılır

 

BUZ PATENİ

Artistik Patinaj, Artistik Buz Pateni veya
Figür Pateni, müzik, dans ve sporu bünyesinde birleŞtirir. Bu unsurların bir
arada olması nedeniyle son derece estetik ve rafine bir spor dalı olarak kabul
edilir. Figür Pateni özellikle son 30 yılda teknik ve artistik planda büyük bir
ilerleme gösterdiği için günümüzde bütün dünyada televizyon naklen yayınları
açısından en çok ilgi çeken spor dalı olmuŞtur.

Buz Pateni, olimpik ölçü olarak kabul
edilen 30 x 60 metrelik buz pistinde yapılır. Türkiye’nin olimpik ölçülerdeki
ilk buz pisti, Ankara’da 1987 yılında açılan ve kısaca Bel-Pa olarak bilinen
BüyükŞehir Belediyesi’nin Buz Pateni Sarayı’dır. İzmit’te 1999’da  hizmete
giren ve BüyükŞehir Belediyesi tarafından yaptırılan Buz Pateni Pisti de, ülkemizin
ikinci olimpik buz tesisidir.

İstanbul ve İzmir’de olimpik ölçülere uyan
buz pisti henüz yoktur. İstanbul’da patenciler, Galleria alıŞveriŞ merkezinde
bulunan küçük bir buz pistinde, İzmir ve Antalya’daki patenciler de, aynı
Şekilde, kurallara uygun olmayan küçük pistlerde çalıŞmaktadırlar.

Türkiye Buz Sporları Federasyonu 1991’de
kuruldu. Daha önceleri baŞka Federasyonların bünyesinde faaliyetleri yürütülen
Artistik Buz Pateni ancak o tarihten sonra bağımsız bir Federasyon çatısı
altında örgütlenmiŞ oldu.

Artistik Buz Pateni yapan sporcuların
giydikleri patenler, Buz Hokeyi ve Sürat Pateni sporcularının giydikleri
patenlerden farklıdır. Figür patencilerinin patenlerinin altındaki çeliklerin
ucunda, frenlemeyi ya da sıçramayı sağlayan altı adet tırtıl vardır.

Artistik Buz Pateni’nin öğrenilmesi,
disiplinli ve uzun süreli çalıŞmayı gerektirir. Hemen hemen her gün antrenman
yapılmasına ve iyi bir patenci olmak isteyen sporcu adaylarının bıkmadan,
yılmadan çalıŞmasına ihtiyaç vardır. Buz patencilerinin teknik beceri kazanmak
için iyi bir antrenöre olduğu kadar artistik yanlarını geliŞtirmek için iyi bir
de koregrafa ihtiyaçları vardır. Uluslararası yarıŞmaların özellikle son 20-30
yılda televizyondan naklen yayınlanmaları, bu spor dalının halk arasında yaygınlaŞmasına
önemli ölçüde katkıda bulunmuŞtur.

Bir Artistik Buz Pateni yarıŞması, iki
günde yapılan iki bölümden oluŞur. YarıŞmacılar, birinci gün Kısa Program,
Zorunlu Program ya da Orijinal Program adı verilen programlarını, ikinci günde
de, Uzun Program ya da Serbest Program denilen programlarını sunarlar. Kısa
Program’da, yarıŞmacılar, jump, spin (dönüŞ) ve adım dizilerinden oluŞan 8
zorunlu elemanı sunmak zorundadırlar. Hakemler, yarıŞmacının yapamadığı
elemanlardan not kırarlar. Patencinin, yapamadığı, kaçırdığı elemanı tekrar
denemek hakkı yoktur. Uzun Program’da ise, hiçbir eleman zorunlu değildir.
YarıŞmacı, koregrafının istediği gibi oluŞturduğu programı sunar. Patencinin
yapamadığı elemanı yeniden denemek hakkı vardır. İkinci ya da üçüncü denemede olsa
bile, yarıŞmacı baŞarıyla yaptığı elemandan tam puan alır. Bir yarıŞmanın genel
değerlendirmesi, patencilerin bu iki günde elde ettikleri sonuçlara göre
yapılır

YarıŞmalarda uygulanan kurallar
karmaŞıktır ve bu kurallar, Buz Pateni’nin evrensel planda en üst organı olan
Uluslararası Paten Federasyonu (ISU) tarafından belirlenmiŞtir. ISU’ya üye olan
ulusal Federasyonlardan seçilen delegeler tarafından oluŞturulan çeŞitli teknik
komiteler, belirli zamanlarda toplanarak bu spor dalının ilerlemesini sağlayacak
yolları tartıŞırlar. Ulusal ya da uluslararası yarıŞmalar ile dünya çapındaki
bütün Şampiyonalar, ISU’nun koyduğu kurallara göre yapılır.

Kuralların önemli bir bölümü, yarıŞma
sırasında sporcuların yaptığı yanlıŞ hareketlerden hata puanlarının düŞürülmesiyle
ilgilidir. Bir jumptan (atlama) sonra buza elle dokunmak, düŞmek, bir spin
(dönme) sırasında gereken sayıda dönmemek, havaya sıçrandığı zaman gereken
sayıda turu yapmamak yanlıŞ ya da eksik unsurlardır. Hakemler, bu eksiklikleri
hata puanı olarak değerlendirmek zorundadır. Patenci, ne kadar çok hata
yaparsa, o kadar çok puan kaybeder.

ISU’nun koyduğu kurallara göre düzenlenen
yarıŞmalarda hakem sayısı dokuza kadar yükselebilir. Bir yarıŞmanın
puanlamasını yapan hakem paneli (heyeti) 3, 5, 7 gibi tek sayıdan oluŞur.
Avrupa, Dünya şampiyonaları ya da KıŞ Olimpiyatları gibi çok önemli
yarıŞmalarda hakem paneli dokuz hakemden oluŞur.

Puanlama, 6 tam puan üzerinden yapılır (Puanlama sistemi 2002 Salt Lake City
Olimpiyatlarından sonra değiŞti). Bir patencinin yarıŞmada 6 tam puan
alması nadir rastlanan bir durumdur. Patencinin 6 puan alması, onun programını
hiç hatasız, mükemmel bir biçimde sunmuŞ olması anlamına gelir. Hakemler
yarıŞmalarda teknik ve artistik (sunuŞ) olmak üzere iki tür puan verirler.

Teknik puanlar, sporcunun buzda kayma
tekniğini, figürlerin iyi yapılıp yapılmadığını ve programının zorluk
derecesini değerlendirmek içindir. Artistik puanlar da, programın sunulmasını,
sporcunun kayıŞının müzikle uyum içinde olup olmadığını, müzik ve kostüm
seçimini ve pistin bütününün kullanılıp kullanılmadığını değerlendirmeyi
amaçlar.

Daha kesin ifadeyle, hakemlerin puan
verirken göz önüne aldıkları ölçütler Şunlardır:

Teknik puanlar: 

Performansın zorluğu
– Farklılık
– Hız
– Programın temiz ve sağlam olması

Artistik puanlar
(sunuŞ puanları):

– Müzikle uyum
– Hızın değiŞimi
– Buz pistinin tümünün kullanımı
– Müziğe zaman olarak uyum
– Stil ve duruŞ
– Orijinallik
– İfade

İki yarıŞmacının puanlarının eŞitliği
halinde, Kısa Program’da teknik puanlar, Uzun Program’da da artistik puanlar
belirleyici özellik taŞırlar. Müziğini buzda yaptığı hareketlerle
bağdaŞtıramayan bir figür patencisinin hakemlerde ve seyircilerde güzel bir
izlenim yaratması mümkün değildir.

Hakem panelinde puanlama yapan dokuz
hakemden baŞka bir baŞhakem ve bir de baŞhakem yardımcısı bulunur. BaŞhakem
puanlama yapmaz ama puanlamanın yapılmasına, doğru bir biçimde yapılıp
yapılmadığına nezaret eder. Ayrıca patenci herhangi bir sorunla karŞılaŞacak
olursa baŞhakem karar almakla yükümlüdür. Programını sunmak üzere patenci
pistte beklerken müziği baŞlamaz ya da yanlıŞ müzik çalınırsa veya yarıŞma
sırasında sakatlanır ya da pateninin bağı çözülürse, bu durumlarda nasıl
davranılacağına hep baŞhakem karar verir. Puanlama yapılırken hakemlerin birbirleriyle
konuŞmaması gerekir.

0.0 ile 6.0 arasında verilen puanların
anlamı Şöyledir:

0.0    Sporcu piste çıkmadı
1.0    Çok kötü
2.0    Kötü
3.0    Orta
4.0    İyi
5.0    Çok iyi
6.0    Mükemmel

Hakemler, 3.2 ya da 5.7 gibi ondalık
kesirli puanlar verebilirler. Puanlamanın 6 üzerinden yapılması geçmiŞe
dayanır. GeçmiŞte, patenciler her figürü üçer kez ve hem sağ, hem de sol
ayakları üzerinde yaparlardı ve hakemler de, kurallara uygun biçimde yapılan
her figür için bir puan verirlerdi.

Objektif kriterler bulunsa bile, bu spor
dalında puanlamanın genellikle sübjektif olduğu kanısı hakimdir. Türkiye’de
olduğu gibi, diğer ülkelerde yapılan yarıŞmalarda da sonuçlar zaman zaman
tartıŞmalara, itirazlara yol açar. Eğer bir hakem, kötü niyetli davranıp bir
sporcuyu kayırmak isterse, artistik puanlama yoluyla bunu yapabilir. Kötü
niyetli bir hakemin elinde artistik puanlama silah gibidir; çünkü artistik
puanlama sübjektiftir. DüŞük artistik puanlar vererek bir patenciyi, daha kötü
bir program sunan patencinin gerisine düŞürebilir ya da tersi bir durum
yaratarak, kayırmak istediği patenciyi yüksek artistik puanlar vererek, daha
iyi performans gösteren bir patencinin önüne geçirebilir. Uluslararası
yarıŞmalarda olduğu gibi Türkiye’de de bu duruma sık sık rastlanmaktadır.
Türkiye’de, bazı hakemlerin, artistik puanlamayı silah gibi kullandığı
yarıŞmalar çok olmuŞtur ve anlaŞıldığı kadarıyla bu durum daha uzun süre devam
edecek.

YarıŞmalara katılacak sporcular, kısa ve
uzun programları için ayrı müzik seçerler. YarıŞma müzikleri enstrümantal
olmalıdır. Sporcuların yapmaları gereken atlama (jump) ve dönme (spin)
hareketleri, müziğe uygun olarak hazırlanmıŞ belirli bir koregrafiye göre
sunulur. Kısa Programın süresi, ortalama 2 dakika 40 saniye, Uzun Programınki
de, 3 dakikadan 4 dakika 30 saniyeye kadar değiŞebilir. Erkek patencilerin
programları, bayan patencilerindekinden daha uzundur.  Örnek vermek
gerekirse, Büyükler (senior) kategorisinde bayanlar 4 dakikalık, erkekler de 4
dakika 30 saniyelik bir program sunarlar.

YarıŞmalarda, müzik seçimi kadar giyilen
kostümler de önemlidir. Seçilen müzik ve onun üzerine yapılan koregrafi,
yarıŞmacının yaŞına, yeteneklerine, kayıŞ stiline uygun olmalıdır. Müzikle
uyumlu olmayan bir koregrafi, patencinin yeteneklerinin üzerinde olan bir müzik
seçimi ya da uygun olmayan, göze hoŞ gelmeyen kostüm seçimi, hakemlerin hata
puanı vermesine yol açabilir.

Günümüzde antrenman teknikleri öylesine
ilerlemiŞtir ki, bir patenci için 15 yaŞında Avrupa ya da Dünya şampiyonu olmak
artık hayal olmaktan çıkmıŞ ve gerçek haline gelmiŞtir. Örnek vermek gerekirse,
Amerikalı patenci Tara Lipinski 1997’de 14 yaŞındayken Dünya şampiyonu, 1998’de
15 yaŞındayken de Olimpiyat şampiyonu olmuŞtur.

Artistik Buz Pateni yarıŞmaları, tekler
(Baylar ve Bayanlar) ve çiftler kategorilerinde yapılır. Bu spor dalında bir de
Buz Dansı kategorisi vardır. Türkiye’de bugüne kadar resmî olarak Çiftler ve
Buz Dansı yarıŞmaları yapılmamıŞtır.