İrritabl Kolon Hastalığı

İBS barsakların en sık hastalığıdır.Kramp tarzında ağrı ,gaz
,ŞiŞkinlik ve dıŞkılama bozukluğu ile karekterizedir.İBS’li bazı
hastalarda zor veya birkaç gün süren katı dıŞkılama ile karekterize
kabızlık vardır.Bazılarında sıklıkla acil dıŞkılama ihtiyacıyla birlikte
cıvık dıŞkılama ile karekterize ishali vardır.Bazı hastalarda ise hem
kabızlık hem isal olur.İBS’li bazı hastalarda acil dıŞkılma ihtiyacı ile
birlikte kramp tarzında ağrıları vardır,fakat rahat
dıŞkılayamaz.Yıllardan beri İBS’ye pek çok isim
verilmiŞtir.”Kolitis”,”mukuslu kolit”,”spastik kolon”,”spastik
barsak”,”fonksiyonel barsak hastalığı”.Aslında bu terimlerin birçoğu
yanliŞtır.Örneğin kolitis kalın barsağın
enflemasyonu(iltihabı)demektir.İBS’de enflamasyon(iltihap)yoktur.Daha
ciddi bir hastalık olan ülseratif kolit ile karıŞtırılmamalıdır.

İBS’nin sebebi bilinmiyor.Bu yüzden henüz tamamen iyileŞtirici bir
tedavisi yoktur.Doktorlar onu “fonksiyonel bir hastalık” olarak
adlandırılırlar.Çünkü barsakların muayene ve tetkiklerde hastalık
belirtisi yoktur.İBS çok büyük rahatsızlık hissi ve sıkıntıya neden
olur.Fakat,İBS’nin brsaklara sürekli bir zararı yoktur.Barsak
kanamalarına yol açmaz,kanser gibi ciddi bir hastalığa yol açmaz .İBS
sıklıkla ılımlı bir Şekilde hastaları canından bezdirir.Onlar sosyal
olaylara girmeye ,iŞtenden ayrılmaya eğilimlidirler,kısa mesafelerde
bile olsa seyahat etmekten korkarlar.Bununla birlikte İBS’li birçok
hasta diyet ,stresin düzeltilmesi ve bazı ilaçlarla semptomları kontrol
altına alınabilir.
Sebepleri nelerdir ?
6 feet uzunluğunda olan kolon ince barsakları rektum ve anüse
bağlar.Kolonun en büyük fonksiyonu , ince barsaklardan gelen sindirim
materyelinden su ve tuzu absorbe ( emmek) etmektedir.Her gün ince
barsaklardan kolona 2 lt kadar sıvı materyel girer.Sıvı ve tuzun büyük
bir kısmı absore edilinceye kadar bu materyal birkaç gün kolonda
kalır.Gaita , dıŞkılama oluncaya kadar kolonun sol tarafına doğru
hareketleriyle sol kolona geçer ve orada depolanır.

Kolon motilitesi(barsak kaslarının kasılması ve içeriğinin
hareketi)sinirler,hormonlar,kolon kasındaki elektiriksel aktivite ile
kontrol edilir.Elektirikli aktivite kalp fonksiyonlarını kontrol eden
mekanizmaya benzer bir pacemaker(uyarı merkezleri)gibi rol oynar.

Kolonun hareketleri hafifçe geriye ve ileriye ancak esas olarak
rektuma doğru olmak üzere içeriği ileriye doğru sürer.Günde birkaç kere
güçlü kas kontraksiyonları kolonu aŞağıya hareket ettirir,fekal
materyali dıŞa doğru iter.Bu güçlü kontraksiyonları bazıları dıŞkılama
ile sonuçlanır.

Doktorlar organik bir sebep bulamadıklarından dolayı İBS için
genellikle psikolojik iç çatıŞma veya stres İBS semtomları arttırırken
araŞtırmalar göstermiŞtir ki diğer faktörler de önemlidir.AraŞtırıcılar
sadece küçük bir uyarı ile İBS’li kiŞilerin kolon kaslarında spazm
baŞladığını buldular.Öyle görülüyorki İBS’li hastalar olması gerekenden
daha hassas ve reaktif bir kolona sahiptirler .Bu yüzden bir çok kiŞi
için can sıkıcı olmayan uyaranlara kuvvetle cevap verirler.

Yemek yeme ve kolondaki gaz ve diğer materyelin meydana getirdiği
gerilme gibi olağan olaylar İBS’li kiŞilerde aŞırı bir reaksiyona sebep
olabilirler .Bazı yiyecekler ve ilaçlar bazı kiŞilerde spazmı
baŞlatabilir.Bazen spazm gaitanın pasajını geciktirerek kabızlığa yol
açar .Çukulata ,süt ürünleri,fazla alkol alımı sıklıkla suçlu
bulunmuŞtur.Kahve bir çok kiŞide cıvık gaitaya sebep olur .Fakat İBS’li
hastaları daha çok etkiler .AraŞtırıcılar ayrıca İBS’li kadınlarda
menstürial periyod esnasında semptomların daha arttığını bulmuŞlardır.Bu
da üreme hormonlarının İBS semptomlarını arttırabileceğini
düŞündürmüŞtür.
Belirtileri nelerdir ?
Eğer İBS hakkındaki bilgiler sizi ilgilendiriyorsa,normal barsak
fonksiyonlarının kiŞiden kiŞiye değiŞtiğini kavramak ,anlamak
önemlidir.Günde 3 kez dıŞkılama da,haftada 3 defa dıŞkılama da
normaldir.Normal dıŞkı Şekillidir fakat katı değildir.Kan
içermez.DıŞkılama sırasında kramp ve ağrı olmaz.

Fakat İBS’li hastalar,kramp tarzında karın ağrısı,ağrılı kabızlık
veya diyareden yakınırlar.Bazı kiŞilerde kabızlık ve diyare yer
değiŞtirebilir.İBS’li bazı hastalarda müküs (sümüksü materyel)
dıŞkılamaları tipiktir.Kanama,ateŞ,kilo kaybı,sürekli ağrı yakınmaları
yoktur.Bunların bulunduğunda baŞka problemlerin olduğunu gösterir.

Normal giden barsak fonksiyonunu İBS’li hastalarda bazı durumlarda
değiŞir.

Barsakta reaksiyon baŞlatan etkenler :

Yiyecekler (her türlüsü ağrıyı baŞlatabilir)

Kahve ve kafein içeren maddeler

Enfeksiyonlar,

Bazı ilaçlar,

Hormonlar (adetlerle ilgisi)

Mevsim değiŞiklikleri

Her türlü Stress halleri

Psikolojik problemler
Diğer belirtiler nelerdir ?
Ağrılı,hassas adeleler (özellikle sırt bölgesinde)(Fibromiyalji)

Halsizlik,yorgunluk

Uyku bozukluğu

BaŞ ağrıları

Eklem ağrıları

BaŞ dönmesi hissi

Güçsüzlük hissi

Konsantrasyon güçlüğü

Nefes alamıyormuŞ gibi olma (gerçek nefes darlığından farklıdır)

Göğüs ağrısı (kalp kökenli ağrılardan ayırdedilmelidir)

Karın ağrıları (atipik-ŞiŞkinliğin ve dıŞkılama değiŞikliği ile
beraber)

Kasık ağrıları

Ağrılı adet görme

Cinsel istek azlığı

İdrar problemleri (idrar zorluğu,idrar yaparken yanma )
TeŞhis nasıl konur ?
Genellikle daha ciddi organik bir hastalık olmadığı ortaya konularak
tanı konur.Belirtilerin dikkatli bir tanımlaması yapılarak ayrıntılı
olarak hasta dinlenmelidir.Fizik muayene ve laboratuar tetkikleri
yapılır.Gaitada gizli kan aranır,Kolon grafisi veya kolonoskopi gibi
tanısal iŞlemler de yapılabilir.Bu Şekilde organik bir hastalık varsa
ortaya çıkartılır.
Diyetin bir önemi varmıdır ?
Bir çok hastada uygun bir diyet İBS belirtilerini azaltır.Yakınmalarının
artmasına neden olan (kiŞinin kendine özel)yiyecekler daha az
yenmelidir.Laktaz enzimi bulunan bakteriler içeren yoğurt iyi tolere
edilir.Süt ürünlerinde laktoz bulunur.Laktaz yetmezliği bulunan
hastalarda ishale sebep olabilir.Lifli yiyecekler bir çok vakada İBS
yakınmalarını azaltabilir. Tahıl ekmeği ve
tahıllar,fasulye,meyveler,sebzeler lifli yiyeceklerin önemli
kaynağıdır.Bol kepekli,lifli diyet kolonu hafifçe ŞiŞkin tutar,bu
Şekilde spazm önlenmeğe çalıŞılır.Lifin bazı kısımları gaitanın içinde
suyu tutar,gaitanın sertleŞmesini önler,barsaktan geçiŞi
kolaylaŞtırır.Yeterince lifli yiyecek yiyen İBS’li hastalar dıŞkılaması
daha rahat ve ağrısız olur.Bol lifli yiyecekler gaz ve ŞiŞkinlik meydana
getirebilir.Fakat birkaç hafta içinde vucut bu diyete alıŞır ve
semptomlar sıklıkla kaybolur.

İBS’li hastalarda fazla yemek yemek ,kramp tarzında ağrılara ve
diyareye neden olabilir.Sık ve az miktadra yemek semptomları
azaltabilir.Özellikle öğünler pasta,pirinç,tahıl ekmeği ve tahıllar
sebze ve meyveler gibi az yağ içeren yüksek karbonhidratlı yiyecek
içeriyorsa az miktarda alınması özellikle önerilmelidir.
İlaçlar ile hastalığın kesin tedavisi mümkünmüdür ?
İlaçlarla bu hastalığın tamamen geçmesi mümkün değildir.İBS tedavisinde
standart bir yol yoktur.Antispazmodikler ve tranklizanlar ( karın ağrısı
ve yatıŞtırıcı ilaçlar) belirtileri azaltabilir.Hasta depresifse (ki
hastaların çoğunluğunda görülür) antidepresan ilaçlar kullanılır.

İBS’li hastaların ilaç tedavisi ile ilgili en önemli durumlardan
biri;hastanın ilaç bağımlılığına yatkın oluŞlarıdır.Hastalık yaŞam
boyunca kiŞiyi etkiler.Bu yüzden karın ağrılarını ve streslerini
azaltıcı ilaçlar hastaların laksatiflere (kabızlık için kullanılan ishal
yapıcı ilaçlar)ve/veya sinir yatıŞtırırcılara bağımlı hale gelmesine
neden olabilir.
Ciddi boyutlara ulaŞır mı?
İBS herhangi bir ciddi,organik hastalığa yol açmaz,Kron hastalığı veya
ülseratif kolit gibi iltihabi hastalıklar ile İBS arasında bir iliŞki
yoktur.Bazı hastalar daha Şiddetli İBS formunda olabilir.Ağrı ve diyare
korkusu ile kiŞiler kendilerini normal aktiviteden çekebilirler.Böyle
vakalarda psikiatri konsültasyonu yapılmalıdır.