Toksik şok Sendromu (TSS) nedir tedavisi Nasıl yapıLır

ÇağdaŞlaŞma ile birlikte modern kadının yaŞantısında
da büyük ve
köklü değiŞiklikler meydana geldi. GeçmiŞte evde oturup çocuk bakan
kadınların yerini çalıŞan ve üreten kadınlar aldıkça bu kadınların
menstrüasyon dönemlerindeki ihtiyaçları da değiŞikliğe uğradı. Eskiden
her ay yaŞadıkları dönemi bez, pamuk gibi emici maddeler ile geçiren
kadınlar hijyenik pedlerin piyasaya sürülmesi ve yaygın olarak
kullanılması ile büyük rahatlık yaŞamaya baŞladılar. ÇalıŞma ve yaŞam
Şartlarındaki sürekli değiŞim hijyenik pedleri de bir süre sonra
yetersiz kılmaya baŞladı ve kadınlar adet dönemlerini diğer günlerden
farksız geçirme isteklerini vajinal tamponlar ile sağladılar.

Gerçekten de vajinal tamponlar özellikle çalıŞan
kadınlar için büyük
bir konfor. Ancak herŞeyin bir bedeli vardır deyiŞi bu alanda da kendini
hissettiriyor. Çünkü vajinal tamponlar hayati olabilecek potansiyel bir
tehlikeyi de beraberlerinde taŞıyorlar: Toksik şok Sendromu (TSS)

Toksik şok Sendromu Stafilokokkus Aureus adı verilen
bir bakterinin
salgıladığı toksinler tarafından meydana getirilen, hayatı tehdit
edebilecek boyutlara ulaŞabilecek ciddi bir enfeksiyondur. Son derece
nadir görülür. Bir çeŞit kan zehirlenmesi olarak kabul edilebilir.
S.Aureus pekçok insanın cilt, burun, dirsek, vajina gibi bölgelerinde
normalde bulunan bir bakteridir. Özellikle cilt enfeksiyonlarındaki en
önemli patojen olan bakteri, çok nadir durumlarda ürettiği toksin
(zehir) ile TSS'na yol açabilir.

Çok nadir görüldüğü için hekimlerin büyük bir kısmı
meslek yaŞamları
boyunca bu hastalık ile karŞılaŞmazlar. Fikir vermesi açısından
İngiltere'de yılda sadece 18-40 TSS vakası görüldüğünü söylemek sanırım
yeterli olacaktır. İstatistiklere göre hastalardan 3-4'ü erken teŞhis ve
tedaviye rağmen yaŞamlarını yitirmektedirler.

Mekanizma

S.Aureus birkaç çeŞit toksin üretir.TSS vakalarının
%75'inde etken
toksik Şok sendromu toksini-1 (TSST-1) iken %25 vakada ise stafilokokkal
enterotoksin B (SEB) etken faktördür.

TSS sistemik yani vücudun birden fazla sistemini
etkileyen ancak
bulaŞıcı olmayan bir hastalıktır. Hastalığın ortaya çıkıŞında 4 aŞama
vardır.

1. TSS toksini üretebilen bir S.aureus bakterisinin
insanda çoğalması
ya da enfeksiyon olması

2. Toksin üretimi

3. Toksinin emilimi

4. İntoksikasyon (zehirlenme)

Kadınların %5-20'sinde vajinada S.aureus bulunmasına
rağmen neden
bazen bunların toksin üretmeye baŞladığı bilinmemektedir. KiŞi TSS
toksinine maruz kaldığında hastalık ortaya çıkar. Bu durum mens
zamanında görülürse "menstrüel" diğer zamanlarda görülürse
"nonmenstrüel" TSS olarak isimlendirilir.

TSS riski gençlerde yaŞlılara göre daha fazladır. TSS
sadece tampon
kullanan kadınlarda görülmez. Erkekler ve çocuklar da risk taŞırlar.
Büyük yanıklar, cilt enfeksiyonları hatta böcek sokmaları sonrasında
bile TSS ortaya çıkabilir.

Klinik

Hastalığın klinik gidiŞatı çok hızlıdır. Aniden ortaya
çıkar ve hızla
ilerler

* Aniden ortaya çıkan 38.9 derecenin üstünde ateŞ

* İshal

* Kusma

* BaŞdönmesi

* Kas ağrıları

* Baygınlık hissi

* Aniden ortaya çıkan soğuk algınlığına benzer kendini iyi hissetmeme
duygusu

* Dikkat kaybı

* Özellikle el ayası ve ayak tabanında güneŞ yanığına benzer cilt
lezyonları

* Ciltte soyulma

* BaŞağrısı

* Boğaz tıkanıklığı

* Gözlerde kanlanma

* Kan basıncında ani düŞme

Laboratuvar bulgusu olarak ise

* beyaz kan hücre sayısında artma,

* protrombin zamanında uzama,

* kan albumin seviyesinde düŞme,

* kan kalsiyumunda düŞme

* idrarda beyaz kan hücresi bulunması hastaların %70'inde görülür.

Tedavi

TSS tedavisi hızlı ve belirli bir prosedürü takip
ederek
yapılmalıdır. TSS tanısı konulduğunda ilk yapılması gereken toksin
üretiminin merkezini saptamak ve temizlemeye çalıŞmaktır. Ciltte belirli
bir lezyon varsa temizlenmeli ve drene edilmelidir. Cerrahi yaralar
iyice gözden geçirilmeli ve bol serum fizyolojik ile yıkanmalıdır.
Tampon varsa hemen çıkarılmalıdır. İkinci olarak ise hemen bir damar
yolu açılarak agresif sıvı tedavisine baŞlanmalı ve vücudun sıvı açığı
yerine konmalıdır. Organ hasarını önlemek için bu son derece önemlidir.

TSS olan eriŞkin hastalarda sıvı açığını yerine koymak
için 24 saatte
10 litre sıvı gerekeblir. Damar yolu açıldıktan ve sıvı tedavisi
baŞlandıktan sonra stafilokoklara yönelik antibiyotik tedavisine vakit
kaybetmeden baŞlanmalıdır. Bu amaçla değiŞik sentetik, yarısentetik ya
da doğal antibiyotikler kullanılabilir. TSS'lu hastalarda genel
destekleyici bakım önemlidir. Bu bakımı sağlamak amacı ile hastaların
yoğun bakım servislerinde izlenmesi uygun olacaktır. Eğer toksin odağı
saptanamıyorsa anti TSST-1 ve antiSEB immunglobinleri verilebilir.

Risk altındakiler

TSS açısından bazı grup kiŞiler yüksek risk taŞırlar.
Bunlar:

* Tampon kullananlar

* Doğum kontrolü için bariyer yöntemleri tercih edenler

* Jinekolojik operasyon geçirenler

* Kendi kendine düŞük yapmaya çalıŞmıŞ kadınlar

* Follikülit, selülit gibi cilt enfeksiyonu olanlar

* Kimyasal yanık vakaları

* Yanık vakaları

* Böcek sokması

* Stafilokokkal zaatürre vakaları

* Septik eklem iltihabı olanlar

Ayırıcı tanı

Bazı hastalıklar toksik Şok sendromunu andırabilir. Bu
nedenle TSS
ayırıcı tanısında ciddi derecede grup A streptokok enfeksiyonları,
Kawasaki sendromu, leptospiroz, meningokoksemi, gram negatif sepsis,
döküntü ile giden viral hastalıklar ve allerjik reaksiyonlar ekarte
edilmelidir.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

Tampon kullanımı ile TSS arasındaki sebep-sonuç
iliŞkisi tam anlamı
ile bilinmese de bu sendromun tampon kullanıcılarında daha fazla
görüldüğü bilinen bir gerçektir. Tampon kullanırken dikkat edilecek
birkaç basit kural riski azaltır.

* Adet kanamanız için yeterli olacak en küçük tamponu
kullanın

* Tampon üretici firmasının önerilerine harfiyen uyun

* Tamponu yerleŞtirmeden önce ve yerleŞtirdikten sonra ellerinizi sabun
ile iyice yıkayın

* Üretici firmanın önerileri doğrultusunda tamponu sık sık değiŞtirin.

* Aynı tamponu 4-8 saatten daha uzun bir süre tutmayın

* Asla aynı anda birden fazla tampon kullanmayın

* Gece yatarken tampon yerine pet kullanın

* Adet dönemi dıŞında akıntı nedeni ile asla tampon kullanmayın

* Sadece pamuk içeren tamponlar kullanın.

Yapılan yeni bir çalıŞmada TSS toksininin yanlızca
pamuk kullanılarak
üretilmiŞ tamponlarda oluŞmadığı saptanmıŞtır. BileŞiminde rayon
fiberleri içeren tamponlarda bu toksin daha kolay üremektedir. Son
derece nadir görülmekle birlikte ölümcül olabilen bu sendromdan korunmak
için çok gerekli olmadıkça tampon kullanmayın.